Zmartwychwstanie Chrystusa, a niedziela

Autor: Włodzimierz Bednarski

poprzednia część Niedziela "Dniem Pańskim" chrześcijan. Polemika z nauką adwentystów i innych sabatarian nastepna część

18) J. Salij OP o poglądach Bacchiocchiego na temat zmartwychwstania Chrystusa napisał:

„Otóż Bacchiocchi w swojej książce formułuje hipotezę, że chrześcijanie zaczęli święcić niedzielę dopiero we wczesnych czasach poapostolskich, mianowicie w pierwszej połowie II wieku. Jego zdaniem, fakt, że Chrystus zmartwychwstał właśnie w niedzielę, niewiele się do tego przyczynił, gdyż zmiana świętego dnia nastąpiła głównie pod wpływem narastającego konfliktu z judaizmem i z chęci młodego Kościoła, aby nie być uważanym przez ludzi z zewnątrz za jedną z jego gałęzi. Bacchiocchi uważa, że utrwalenie się niedzieli jako chrześcijańskiego dnia kultu dokonało się pod wpływem olbrzymiego autorytetu, jakim cieszył się w ówczesnym chrześcijaństwie Kościół rzymski” („Poszukiwania w wierze” rozdz. ‘Spór o niedzielę’, Poznań 1991, s. 228-9).

 

Bacchiocchi, kiedy tylko może, podkreśla, że zmartwychwstanie Chrystusa było ponoć, według wczesnych pism chrześcijańskich, tylko „drugorzędnym” powodem dla święcenia niedzieli (np. „Od soboty do niedzieli” W-wa 1985, s. 87, 224, 243, 253, 256, 296, 297, 298, 327, 335). Pisze on również, że „O zmartwychwstaniu jako takim tylko nieśmiało się tam wspomina” (s. 129). Czytając jego dzieło ma się nawet wrażenie jakiejś ‘obsesji’ z jego strony na punkcie tej „drugorzędności”. Czy on uważa, że uczniowie Apostołów i kolejni chrześcijanie ‘zagubili’ naukę o zmartwychwstaniu?

Co to znaczy dla Bacchiocchiego, że zmartwychwstanie Jezusa jest wspominane tylko jako „drugorzędny” motyw dla niedzieli? Przecież ono zawsze jest jednak wymieniane! Czy aż tak bardzo Bacchiocchi troszczy się o kolejność czynów Bożych? I tak gdy u późniejszych pisarzy chrześcijańskich regularnie zmartwychwstanie znajduje się na pierwszym miejscu, nie jest to istotne dla naszego adwentystycznego uczonego, bo przecież z góry on sądzi, że ono nie daje podstaw do święcenia niedzieli.

 

Tymczasem zmartwychwstanie Chrystusa w Nowym Testamencie było „pierwszorzędnym” tematem katechezy pierwotnego Kościoła i dziwne by było, by dzień, który miał to zmartwychwstanie upamiętnić stał się „drugorzędnym” lub zmartwychwstanie stało się „drugorzędnym” motywem dla obchodzenia tego dnia. Tylko ‘dziwne’ spojrzenie na teksty wczesnochrześcijańskie może dać takie wnioski, do jakich dochodzi Bacchiocchi. W innych rozdziałach zauważyliśmy, że w pismach pozabiblijnych zmartwychwstanie Jezusa było bardzo ważnym wydarzeniem dla chrześcijan, tutaj zaś zobaczymy co mają nam do powiedzenia fragmenty biblijne.

Oto teksty o zmartwychwstaniu Jezusa, o których zapewne nie wszyscy sabatarianie chcą słyszeć, by nie mieć przypadkiem „pierwszorzędnego” motywu do jego upamiętniania:

„Lecz Bóg wskrzesił Go, zerwawszy więzy śmierci, gdyż niemożliwe było, aby ona panowała nad Nim, bo Dawid mówił o Nim:...” Dz 2:24; patrz aż do Dz 2:32.

„Tego właśnie Jezusa wskrzesił Bóg, a my wszyscy jesteśmy tego świadkami” Dz 2:32.

„Zabiliście Dawcę życia, ale Bóg wskrzesił Go z martwych, czego my jesteśmy świadkami” Dz 3:15.

„to niech będzie wiadomo wam wszystkim i całemu ludowi Izraela, że w imię Jezusa Chrystusa Nazarejczyka - którego wy ukrzyżowaliście, a którego Bóg wskrzesił z martwych...” Dz 4:10.

„począwszy od chrztu Janowego aż do dnia, w którym został wzięty do nieba, stał się z nami świadkiem Jego zmartwychwstania” Dz 1:22.

„Dla was w pierwszym rzędzie wskrzesił Bóg Sługę swego i posłał Go, aby błogosławił każdemu z was w odwracaniu się od grzechów” Dz 3:26.

„Apostołowie z wielką mocą świadczyli o zmartwychwstaniu Pana Jezusa...” Dz 4:33. Por. Dz 4:2.

„Bóg naszych ojców wskrzesił Jezusa, którego straciliście zawiesiwszy na drzewie” Dz 5:30.

„Bóg wskrzesił Go trzeciego dnia i pozwolił Mu ukazać się nie całemu ludowi, ale nam, wybranym uprzednio przez Boga na świadków, którzyśmy z Nim jedli i pili po Jego zmartwychwstaniu” Dz 10:40-41.

„Ale Bóg wskrzesił Go z martwych, a On ukazywał się przez wiele dni tym, którzy z Nim razem poszli z Galilei do Jerozolimy, a teraz dają świadectwo o Nim przed ludem” Dz 13:30-31.

„Bóg spełnił ją [obietnicę] wobec nas jako ich dzieci, wskrzesiwszy Jezusa. Tak też jest napisane w psalmie drugim (...) A [to], że Go wskrzesił z martwych i że nie miał już nigdy ulec rozkładowi, tak wyraził...” Dz 13:33-34.

„Lecz nie uległ skażeniu Ten, którego Bóg wskrzesił” Dz 13:37.

„wyjaśniał i nauczał: Mesjasz musiał cierpieć i zmartwychwstać” Dz 17:3.

„głosił Jezusa i zmartwychwstanie” Dz 17:18.

„dlatego że wyznaczył dzień, w którym sprawiedliwie będzie sądzić świat przez Człowieka, którego na to przeznaczył, po uwierzytelnieniu Go wobec wszystkich przez wskrzeszenie Go z martwych. Gdy usłyszeli o zmartwychwstaniu, jedni się wyśmiewali, a inni powiedzieli...” Dz 17:31-32.

„że Mesjasz ma cierpieć, że pierwszy zmartwychwstanie” Dz 26:23. Por. Dz 26:8.

„ale i ze względu na nas, jako że będzie poczytane i nam, którzy wierzymy w Tego, co wskrzesił z martwych Jezusa, Pana naszego. On to został wydany za nasze grzechy i wskrzeszony z martwych dla naszego usprawiedliwienia” Rz 4:24-25.

„Jeżeli bowiem przez śmierć, podobną do Jego śmierci, zostaliśmy z Nim złączeni w jedno, tak samo będziemy z Nim złączeni w jedno przez zmartwychwstanie” Rz 6:5.

„A jeżeli mieszka w was Duch Tego, który Jezusa wskrzesił z martwych, to Ten co wskrzesił Chrystusa z martwych, przywróci do życia wasze śmiertelne ciała...” Rz 8:11.

„poniósł [za nas] śmierć, co więcej - zmartwychwstał...” Rz 8:34.

„Jeżeli więc ustami swoimi wyznasz, że Jezus jest Panem, i w sercu swoim uwierzysz, że Bóg Go wskrzesił z martwych - osiągniesz zbawienie” Rz 10:9.

„Po to bowiem Chrystus umarł i powrócił do życia, by zapanować tak nad umarłymi, jak nad żywymi” Rz 14:9.

„Bóg zaś i Pana wskrzesił, i nas również swą mocą wskrzesi z martwych” 1Kor 6:14.

„że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem” 1Kor 15:4.

„Okazuje się bowiem, żeśmy fałszywymi świadkami Boga, skoro umarli nie zmartwychwstają, przeciwko Bogu świadczyliśmy, że z martwych wskrzesił Chrystusa” 1Kor 15:15.

Patrz też cały fragment 1Kor 15:4-21.

„przekonani, że Ten, który wskrzesił Jezusa, z Jezusem przywróci życie także nam...” 2Kor 4:14.

„żyli (...) dla Tego, który za nich umarł i zmartwychwstał” 2Kor 5:15.

„Paweł (...) z ustanowienia Jezusa Chrystusa i Boga Ojca, który Go wskrzesił z martwych” Ga 1:1.

„Wykazał On je, gdy wskrzesił Go z martwych i posadził po swojej prawicy...” Ef 1:20.

„Razem też wskrzesił i razem posadził na wyżynach niebieskich - w Chrystusie Jezusie” Ef 2:6.

„przez poznanie Jego: zarówno mocy Jego zmartwychwstania, jak i udziału w Jego cierpieniach” Flp 3:10.

„w którym też razem zostaliście wskrzeszeni przez wiarę w moc Boga, który Go wskrzesił (...) razem z Nim przywrócił do życia...” Kol 2:12-13.

„i oczekiwać z niebios Jego Syna, którego wskrzesił z martwych, Jezusa...” 1Tes 1:10.

„Jeśli bowiem wierzymy, że Jezus istotnie umarł i zmartwychwstał...” 1Tes 4:14.

„Wyście przez Niego uwierzyli w Boga, który wskrzesił Go z martwych i udzielił Mu chwały...” 1P 1:21.

„dzięki zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa” 1P 3:21.

 

Również sam Chrystus akcentował w swych mowach swoje zmartwychwstanie „trzeciego dnia” (o znaczeniu tego określenia patrz pkt 4):

„Odtąd zaczął Jezus wskazywać swoim uczniom na to, że musi iść do Jerozolimy (...) będzie zabity i trzeciego dnia zmartwychwstanie” Mt 16:21.

„Nie opowiadajcie nikomu o tym widzeniu, aż Syn Człowieczy zmartwychwstanie” Mt 17:9.

„Oni zabiją Go, ale trzeciego dnia zmartwychwstanie” Mt 17:23.

„i wydadzą Go poganom na wyszydzenie, ubiczowanie i ukrzyżowanie; a trzeciego dnia zmartwychwstanie” Mt 20:19.

„I wyszedłszy z grobów po Jego zmartwychwstaniu...” Mt 27:53.

„Nie ma Go tu, bo zmartwychwstał, jak powiedział...” Mt 28:6.

„I zaczął ich pouczać, że Syn Człowieczy musi wiele wycierpieć (...) że będzie zabity, ale po trzech dniach zmartwychwstanie” Mk 8:31.

„Pouczał swoich uczniów (...) Syn Człowieczy będzie wydany w ręce ludzi. Ci Go zabiją, lecz zabity po trzech dniach zmartwychwstanie” Mk 9:31.

„I będą z Niego szydzić, oplują Go, ubiczują i zabiją, a po trzech dniach zmartwychwstanie” Mk 10:34.

„Po swym zmartwychwstaniu, wczesnym rankiem w pierwszy dzień tygodnia, Jezus ukazał się...” Mk 16:9.

„W końcu ukazał się samym Jedenastu (...) że nie wierzyli tym, którzy widzieli Go zmartwychwstałego” Mk 16:14.

„Syn Człowieczy (...) będzie zabity, a trzeciego dnia zmartwychwstanie” Łk 9:22.

„ubiczują Go i zabiją, a trzeciego dnia zmartwychwstanie” Łk 18:33.

„Nie ma Go tutaj; zmartwychwstał” Łk 24:6.

„Syn Człowieczy musi być wydany (...) ukrzyżowany, lecz trzeciego dnia zmartwychwstanie” Łk 24:7.

„Pan rzeczywiście zmartwychwstał i ukazał się Szymonowi” Łk 24:34.

„Tak jest napisane: Mesjasz będzie cierpiał i trzeciego dnia zmartwychwstanie” Łk 24:46.

„Gdy zmartwychwstał, przypomnieli sobie uczniowie Jego...” J 2:22.

„Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” J 11:25.

„To już trzeci raz, jak Jezus ukazał się uczniom od chwili, gdy zmartwychwstał” J 21:14.

 

Przy tak wielu tekstach o zmartwychwstaniu Chrystusa, jako centralnego wydarzenia, aż dziw bierze, że można twierdzić, że to nie daje żadnych przesłanek do wprowadzania upamiętniania tego faktu przez obchodzenie niedzieli. Bacchiocchi, choć nie przytacza tekstów biblijnych o zmartwychwstaniu Jezusa (jedynie podaje na s. 82 w przypisie niepełny spis wersetów), o tym pisze następująco:

„jeżeli z jednej strony staranne zbadanie wszystkich tekstów Nowego Testamentu, wspominających o zmartwychwstaniu ukazuje nieporównywalne znaczenie tego wydarzenia, to z drugiej - nie daje ono żadnej wskazówki na temat wyboru szczególnego dnia upamiętniającego ten fakt” (s. 82).

Co to znaczy według Bacchiocchiego, że pomimo istnienia tylu tekstów o zmartwychwstaniu Chrystusa nie ma żadnych przesłanek, by obrać ten dzień dniem kultu, w którym się ono wydarzyło? Czy dlatego, że nie jest powiedziane wprost: „święćcie niedzielę”? Przecież Jezus też nie powiedział bezpośrednio: „jestem Bogiem”, ale chciał by wierni sami, tak jak Tomasz (J 20:28), wyciągnęli wnioski i odgadli kim On jest, według Jego czynów. Podobnie jest z niedzielą, która została obrana dniem kultu (Dz 20:7) dla czynów Jezusa, które się działy w ten dzień.

 

Nie będziemy tu, z racji obszerności tematu, przytaczać setek tekstów, w których pisarze wczesnochrześcijańscy mówią o zmartwychwstaniu Chrystusa jako centralnej prawdzie Kościoła (tych bez konkretnego odniesienia do święcenia niedzieli). Wystarczy, że zrobiliśmy to przy omawianiu najwcześniejszych i najważniejszych dla nas tekstów pozabiblijnych takich jak „Didache”, „Listu Barnaby”, pism Ignacego Antiocheńskiego i Justyna Męczennika. Uczciwy badacz sam poszuka takich fragmentów i przekona się, że zmartwychwstanie Jezusa, a nie słońce, było najważniejszym klejnotem, który Kościół zachował i przekazywał późniejszym wiekom.

 

Właściwie pewnie tylko jeden raz Bacchiocchiemu „wyrwało się”, że jednak zmartwychwstanie Chrystusa jest istotnym motywem dla obchodzenia niedzieli, gdy podkreślił on jedność Niedzieli Wielkanocnej i każdej jednej. Nadmieńmy, że Wielkanocy nie przypisuje on innego pochodzenia jak od zmartwychwstania Pana. Bacchiocchi napisał:

„Chociaż wcześniejsze źródła nie wymieniają zmartwychwstania jako dominującego motywu święcenia niedzieli, to wydaje się, iż nie ma kwestii co do zasadniczej jedności obu świąt” (s. 224).

Jeśli więc ta „jedność obu świąt” jest faktem, to może jej wyrazem jest właśnie zmartwychwstanie Pana?

Bacchiocchi jest tego świadom, ale znaczenie zmartwychwstania dla niedzieli przypisuje ‘dopiero’ czasom Ireneusza (130-202). Pisze on:

„W dokumencie przypisywanym Ireneuszowi zaleca się szczególnie, ażeby nie klękać ani w niedzielę, ani w Zielone Święta, przypadające w siedem tygodni po Wielkanocy, ‘ponieważ jest to święto ważne na równi z dniem Pańskim’ [Fragm. 7]. Wymienia się też powód: obydwa święta są ‘symbolem zmartwychwstania’.” (s. 223).

My zaś nie mamy powodów by sądzić, że przed Ireneuszem pojmowano sprawy zmartwychwstania i niedzieli inaczej.

 

Na koniec jeszcze dwie ‘ekumeniczne’ wypowiedzi Bacchiocchiego, które warto by wielu sabatarian zapamiętało. A tak na marginesie zauważmy, jak ten uczony adwentystyczny kluczy, negując wartość zmartwychwstania i podkreślając jednocześnie jego ważność:

„nie ma nigdzie żadnej wzmianki wskazującej na to, iż w okresie działalności apostołów podejmowano jakiekolwiek wysiłki w celu stworzenia instytucji cotygodniowej względnie corocznej dla upamiętniania w niedzielę aktu Zmartwychwstania. Niemniej jednak jest faktem, że Zmartwychwstanie stało się główną przyczyną święcenia niedzieli” (s. 295).

„Ponadto, czy fakt, że Chrystus i Jego zmartwychwstanie łączyły się ze wschodem słońca, nie mógł łatwo uspasabiać chrześcijan do oddawania czci wschodzącemu ‘Słońcu Sprawiedliwości’ właśnie w dniu Słońca?” (s. 280).

poprzednia część Niedziela "Dniem Pańskim" chrześcijan. Polemika z nauką adwentystów i innych sabatarian nastepna część

Powrót do strony głównej
Opracował: Piotr Andryszczak
© 2007-2021